Voor 2,8 miljoen Nederlanders ligt minstens één dagelijkse voorziening niet om de hoek. Nieuw onderzoek van softwarebedrijf Argaleo, in opdracht van de provincie Noord-Brabant en SmartwayZ, brengt per buurt in beeld hoe bereikbaar supermarkt, huisarts en school zijn. Bijzonder is het meten van de bereidheid om afstanden af te leggen.
‘Bereikbaarheid is geen kaart met lijnen, het is een vraag van mensen’, zegt Andreas Welz, netwerkmanager SmartwayZ, over de methodiek. Die maakt voor 14.515 CBS-buurten in alle 343* Nederlandse gemeenten inzichtelijk hoe ver supermarkt, huisarts en school werkelijk liggen, per voet, fiets, ov en auto.
Uit de scores blijkt dat 84 procent van de Nederlanders supermarkt, huisarts en basisschool binnen vijf minuten van de voordeur heeft. Voor 2,8 miljoen mensen, ongeveer een op de zes, ligt minstens een van die voorzieningen aanmerkelijk verder weg.
Dat patroon beperkt zich niet tot het platteland. De lagere scores liggen in Zeeland, Noord-Limburg, delen van Drenthe en de Achterhoek, maar ook aan randen van de Randstad. ‘Bereikbaarheid is dus geen kwestie van platteland tegen stad’, zegt Jeroen Steenbakkers, directeur van Argaleo.
Het onderzoek kijkt niet alleen naar afstand of reistijd. Ook wordt meegewogen of mensen die afstand in de praktijk willen afleggen. ‘Een kwartier fietsen kan voor de een acceptabel zijn, terwijl een ander die rit nooit maakt.’
De methodiek en scores zijn opgezet als landelijke voorziening. Provincies, vervoerregio’s en gemeenten kunnen de scores gebruiken om buurten te vergelijken en prioriteiten te stellen. De thema-gewichten zijn instelbaar, waardoor accenten mogelijk zijn voor zorg, onderwijs, mobiliteit of werk.
E-bike verschuift grenzen
Opvallend is de rol van de e-bike. Voor 850.000 Nederlanders ligt de middelbare school op een gewone fiets niet binnen een kwartier, maar op de e-bike wel, schrijft Argaleo.
Voor 211.000 Nederlanders is datzelfde het geval bij de supermarkt en brengt de e-bike die afstand terug tot binnen vijftien minuten. ‘Voor scholieren in afgelegen kernen en voor ouderen die niet meer met de auto willen of kunnen is dat een serieus verschil.’
‘Voor honderdduizenden Nederlanders is de e-bike geen comfort, maar bestaansgrond’, zegt Joost de Kruijf, mobiliteitsonderzoeker bij SmartwayZ. Volgens hem staat het patroon bovendien onder druk: ‘Bij elke supermarkt of huisarts die sluit, schuift de grens een stukje naar binnen.’
Een voorbeeld is Bergen aan de Maas in Noord-Limburg. Daar is de gemiddelde fietstijd naar een supermarkt bijna een kwartier. ‘Voor een 75-jarige op een gewone fiets is dat geen rit die je tussendoor doet.’
Op de e-bike komt dezelfde rit uit rond elf minuten. Volgens Argaleo kunnen zulke verschuivingen beleidskeuzes onderbouwen, bijvoorbeeld rond zorgnabijheid, spreiding van voorzieningen en stimulering van e-bikegebruik.
| Geïnteresseerd in gebiedsontwikkeling en leefbaarheid? Meld je aan voor de Vierdaagse fieldtrip Manchester & Liverpool: “Van industriële kracht naar leefbare stad” van 16 t/m 19 september. |
Noord-Holland bouwt eerst
Argaleo benadrukt dat de scores relevant zijn bij grote ruimtelijke keuzes. Denk aan nieuwbouw, krimp en beleid rond langer zelfstandig thuiswonen. ‘Bij elke ruimtelijke keuze de komende jaren hoort de vraag: kunnen onze inwoners daar zonder auto leven?’, zegt Welz.
In Noord-Holland wil de provincie woningbouw daarentegen niet langer laten wachten op extra asfalt, een nieuw station of een nieuwe busverbinding. Dat bleek onlangs uit het conceptontwerp van de omgevingsvisie.
Ze voorzien dat de mobiliteit op korte termijn zal verslechteren. Om te voorkomen dat de woningbouw verder vertraagd stappen ze af van “eerst bewegen, dan bouwen”, zei de provincie.
Wel wil de provincie nieuwe woningen zoveel mogelijk binnenstedelijk en nabij bestaande ov-knooppunten en infrastructuur bouwen. Ook stelt de provincie dat wonen, werken en voorzieningen dichter bij elkaar moeten komen te liggen.
* aantal op basis van CBS2024-data.