In compacte straatprofielen is amper ruimte voor vergroening, daarom hangt Tilburg in steeds meer wijken verticaal groen aan lichtmasten. De kokerconstructie maakt gebruik van de bestaande infrastructuur, het vraagt beperkt onderhoud en het zit onderhoud aan de lichtmasten ook niet in de weg. ‘Hoe kunnen we de straat maximaal vergroenen?’
‘Het idee ontstond vanuit de zoektocht naar extra groen in krappe straten’, zegt Frans van Turnhout, uitvoeringsmanager bij de gemeente Tilburg. ‘In Armhoef ontbreekt vaak ruimte voor traditionele plantvakken, terwijl iedere straat wel lichtmasten heeft.’
De wijk Armhoef is een jaren 30-buurt met smalle straatprofielen en weinig ruimte voor extra groen. Volgens Van Turnhout was dat juist de aanleiding om bestaande elementen in de openbare ruimte anders te bekijken en daar vergroening aan te koppelen.
De groene zuilen zijn bedoeld voor plekken waar een trottoir nog wel ruimte biedt voor een compacte ingreep, maar te smal is voor een volwaardig plantvak. In plaats van een nieuwe plek te zoeken, gebruikt Tilburg de ruimte rond bestaande lichtmasten.
Volgens Van Turnhout waren bewoners direct enthousiast toen de eerste zuilen in beeld kwamen. De oplossing sluit ook aan bij een bredere Tilburgse aanpak, waarin de gemeente bewoners steeds vaker betrekt bij de vraag hoe straten groener en aantrekkelijker kunnen worden ingericht.
Groen rond lichtmasten
De oplossing bestaat uit verticale zuilen rond lichtmasten, beplant met vaste soorten die in verschillende periodes bloeien. Per zuil worden vijf soorten toegepast, zodat er niet alleen in één korte periode, maar gedurende het hele seizoen bloemen zichtbaar zijn.
In Armhoef staan vijftien zuilen op rij. Tilburg heeft de oplossing inmiddels ook op andere plekken in de stad toegepast. Juist de herhaalbaarheid maakt het systeem interessant voor locaties waar conventionele vergroening ruimtelijk lastig is.
De planten staan niet in losse bakken, maar wortelen in de volle grond. De constructie is met pinnen bevestigd aan betonpoeren. Volgens Van Turnhout vraagt de plaatsing wel maatwerk, omdat kabels en leidingen per locatie verschillen en niet overal dezelfde ruimte bieden.
Beheer in bestaand ritme
Voor het beheer sluit de gemeente aan op bestaande onderhoudsafspraken. De Diamant-groep neemt het snoeien van de zuilen mee in het reguliere werk, zoals ook het onderhoud aan jonge bomen wordt uitgevoerd.
‘De zuilen behandelen we vergelijkbaar met een boom’, zegt Van Turnhout. ‘Twee of drie keer per jaar gaan we er met de schaar langs. Daarbij houden we de onderste driekwart meter vrij van scheuten.’
Dat beheer is bewust eenvoudig gehouden. Volgens de gemeente is het een voordeel dat de vergroening geen extra, specialistisch onderhoud vraagt en ook het reguliere werk aan de lichtmasten niet in de weg zit.
Alternatief voor gevelgroen
De keuze voor deze vorm van verticaal groen hangt samen met eerdere ervaringen met groene wanden en gevelsystemen. Zulke oplossingen gaan al snel de hoogte in en blijken in beheer vaak lastiger, zeker in een openbare ruimte die daar niet specifiek voor is ontworpen.
Van Turnhout wijst erop dat de Tilburgse zuilen juist eenvoudiger zijn doordat de planten in de grond staan. ‘Dit verticale groen is in feite knippen en plakken’, zegt hij. ‘Het is een vrij simpele oplossing om de straat op te fleuren.’
De gemeente presenteert de zuilen niet als vervanging van bomen. De wortelruimte is daarvoor te beperkt. Wel ziet Tilburg de oplossing als een bruikbare aanvulling op plekken waar andere vormen van vergroening nauwelijks passen.
Les voor andere gemeenten
Volgens Van Turnhout is het concept niet revolutionair, maar wel inspirerend voor andere gemeenten. Reacties uit Tilburg en daarbuiten laten zien dat het idee voor veel beheerders en ontwerpers toch nieuw aanvoelt, juist omdat het bestaande straatinrichting slim benut.
De waarde zit volgens hem in de eenvoud. Op plekken waar bomen, plantvakken of gevelgroen lastig zijn, kan een compacte ingreep alsnog voor meer groenbeleving zorgen. Als de zuilen volgroeid zijn, verzachten ze bovendien het straatbeeld rond masten die anders vaak kaal blijven of vol stickers zitten.