In De Suikerzijde in Groningen investeren, naast de overheid, verschillende ‘baathouders’ in voorzieningen die de toekomstige bewoners een gezonde leefomgeving moeten bieden. Het is voor het eerst dat dit op deze manier in een gebiedsontwikkeling gebeurt.
‘De Suikerzijde wordt een nieuw stadsdeel in Groningen. We willen meer dan alleen huizen uit de grond stampen’, zegt Rik van Niejenhuis, wethouder ruimtelijke ordening en wonen. ‘We willen een samenleving voor de toekomst maken.’
De gemeente Groningen wil in samenwerking met onder meer het Rijk, zorgverzekeraar Menzis, en met de corporaties Nijestee en Patrimonium, de vorming van een gebiedsfonds onderzoeken. Dat is bedoeld om een deel van toekomstige besparingen in zorg en welzijn samen te brengen en vooraf te investeren in de wijk.
Over dit soort constructies wordt al langer gesproken, maar Groningen wil het ook echt gaan toepassen. ‘We hopen nog dit jaar groen licht te krijgen voor zo’n gebiedsfonds’, zegt Suikerzijde-directeur Jan Kleine. Baathebbers storten daar dan een bedrag in, en samen met de gemeente en ontwikkelaar Dura Vermeer denken zij vervolgens verder mee over het gewenste voorzieningenniveau.
Kleine kan nog niet zeggen om welke bedragen het per soort baathebber gaat. ‘Maar laat ik zeggen dat er zomaar tien miljoen wordt neergeteld voor een nieuwe brug in een wijk. Voor sociale investeringen zijn we dat niet gewend, maar zouden we veel meer moeten doen.’
Sociale problemen voor zijn
Een buurthost/conciërge, een buurtkamer en een horecagelegenheid die vanaf dag één open is. ‘We willen dat De Suikerzijde meteen een gebied is dat functioneert, waar mensen elkaar kunnen vinden en de kans krijgen om een samenleving op te bouwen’, zegt Kleine. ‘We willen sociale problemen en eenzaamheid voor zijn.’
Vaak komen voorzieningen pas in een nieuwe wijk als er voldoende ‘massa’ in een gebied aanwezig is. Door dit direct te doen, ‘stuit je’, volgens Kleine, ‘op uitdagingen in de exploitatie. Als er nog weinig mensen wonen, zul je iets moeten doen aan de huur van een café op de hoek om een nieuwe uitbater over de streep te trekken.’
Een buurthost/conciërge en een buurtkamer vragen ook om de nodige middelen.
Dat er direct al voorzieningen in de wijk zijn, is goed nieuws voor de toekomstige bewoners – de eerste woningen worden rond de jaarwisseling 2026/2027 opgeleverd.
Het is ook goed nieuws voor partijen – woningcorporaties, zorgverzekeraars – die ‘profiteren’ van de inspanningen om het welzijn van de bewoners te verbeteren. Alleen kan Kleine het ambitieuze en fijnmazige voorzieningenniveau voor De Suikerzijde niet uit de grondexploitatie financieren.
Voor scholen en buurthuizen lukt het vaak nog wel om financiering te vinden, maar voor groen of buurtcoaches wordt dat al veel lastiger
Wethouder Van Niejenhuis: ‘Voor scholen en buurthuizen lukt het vaak nog wel om financiering te vinden, maar voor groen of buurtcoaches wordt dat al veel lastiger. Bewegen, elkaar ontmoeten, een groene omgeving. We weten op basis van wetenschappelijk onderzoek dat dat tot een betere fysieke en mentale gezondheid leidt.’
‘Als bewoners minder eenzaam zijn, elkaar ontmoeten en daarbij vanaf het begin een beetje worden geholpen, dan heeft dat aantoonbaar effect op hun gezondheid’, vult Sarah Schütte, projectleider maatschappelijke voorzieningen voor De Suikerzijde, aan.
‘Dat betekent ook dat woningcorporaties, zorgverzekeraars en maatschappelijke organisaties op termijn geld besparen. Als senioren twee jaar langer zelfstandig thuis kunnen blijven wonen, dan scheelt dat enorm op de zorgkosten.’ Daarom vinden Van Niejenhuis, Kleine en Schütte het gerechtvaardigd dat dergelijke ‘baathebbers’ in De Suikerzijde vooraf mee investeren.
Nieuw stadsdeel
‘We zijn bezig met een nieuw stadsdeel, een nieuw stuk Groningen dat meer moet zijn dan een woonwijk en die nog heel lang goed moet functioneren. Als we daarvoor nu de basis leggen, dan profiteren we daar allemaal van’, zegt Van Niejenhuis.
‘Zie het als het onderhouden van een huis’, zegt Kleine, ‘dat is uiteindelijk goedkoper dan wanneer je dat gebouw na verloop van tijd moet vervangen omdat het uit elkaar valt.’ Het is dan niet meer dan logisch dat we daarvoor een bijdrage vragen van partijen die baat hebben bij dat zorgvuldige onderhoud.’
Van Niejenhuis: ‘We hopen voor het volgende kalenderjaar een vorm voor een gebiedsfonds gevonden te hebben. Dat betekent commitment van de partijen die mee willen doen, en het betekent ook dat wij als gemeente samen met andere betrokken overheden echt ontschotten en geldstromen samen kunnen brengen. Dit ten behoeve van de leefkwaliteit van de toekomstige bewoners.’
Als het lukt, heeft de gemeente Groningen de primeur en is De Suikerzijde de eerste gebiedsontwikkeling waarin baathouders financieel bijdragen. ‘Eigenlijk zijn we al begonnen’, zegt Kleine. Voor de voorzieningen – ‘meteen een horecalocatie mogelijk maken, een buurtkamer realiseren en een ruimte waarvan we nu nog niet weten wat de functie wordt’ – in de eerste blokken financieren de gemeente, de corporaties en ontwikkelaar Dura Vermeer mee.
Zo dragen de corporaties, de ontwikkelaar en de gemeente zelf bij aan de eerste voorzieningen in de eerste blokken in De Suikerzijde waarvan de heipalen inmiddels de grond in zijn.
‘Het is heel mooi dat dat gelukt is, maar uiteindelijk is het te ad hoc, het voelt een beetje als collecteren. Daarom willen we een nieuwe systematiek onder de ontwikkeling van Suikerzijde leggen.’
‘Waarom ook niet? Tien miljoen voor een nieuwe brug wordt zo op tafel gelegd. We zijn het niet gewend, maar wij denken dat we dat ook voor sociale investeringen veel vaker moeten doen. Niet alleen door de overheid, maar samen met partijen die baat hebben bij een goed werkende samenleving.’