Natuurlijke bodemsanering biedt in specifieke gevallen een alternatief voor traditionele ingrepen. Dat toont De Ceuvel in Amsterdam. De aanpak daar kan een uitkomst bieden voor een deel van de ongeveer 25.000 locaties met vervuilde grond. Het project toont hoe de ruimte boven de verontreinigde grond alsnog gebruikt kan worden.
Als gevolg van industrie en andere werkfuncties zijn in de loop der tijd veel stedelijke gebieden vervuild. Dat geldt bijvoorbeeld voor de locatie in Amsterdam-Noord waar de werf De Volharding-De Ceuvel sinds begin vorige eeuw gevestigd was en in 2000 definitief de deuren sloot.
De herontwikkeling van Buiksloterham van werkgebied naar gemengd woon-werkgebied is inmiddels in volle gang. Op termijn geldt dat ook voor de Papaverhoek, een deelgebied waar sinds 2013 broedplaats De Ceuvel gevestigd is.
Van vervuild naar duurzaam
De Ceuvel kwam tot stand tijdens de economische crisis, toen het nog onduidelijk was wanneer de ingestorte crisis op de woningmarkt weer op gang zou komen. De gemeente schreef een prijsvraag uit voor het tijdelijke gebruik van tien jaar van de voormalige werflocatie.
De gemeente stelde vanwege de vervuilde grond wel een belangrijke eis: dieper dan 50 centimeter de vervuilde grond in graven was niet toegestaan.
Een groep architecten diende daarop een plan in, waardoor de vervuilde plek een toonbeeld van duurzame stedelijke vernieuwing zou worden. Daar kreeg De Ceuvel vorig jaar nog internationale erkenning voor met de VN-prijs voor duurzame stedelijke ontwikkeling
Zestien afgedankte woonboten kwamen op het land te staan. Daar werken sociale en creatieve ondernemers. De woonboten zijn verbonden door een zelfgebouwde kronkelende steiger. Er is een horecavestiging opgetrokken uit sloophout, met een groentekas op het dak, en er is een drijvend hotel. Op de voormalige werf wordt onder meer gebruikgemaakt van zonneverwarming, warmtewisselaars, composttoiletten en plantaardige afvalwaterzuivering.
Belangrijke rol vergroening
Vergroening speelt een belangrijke rol in het zuiveren van de grond van giftige stoffen. Door de woonboten op ‘een bed van planten te plaatsen is in 13 jaar tijd de grond beetje bij beetje schoongemaakt, claimen de initiatiefnemers op basis van bodemonderzoek dat ze hebben laten uitvoeren. Dat moet de opmaat zijn voor een langer verblijf van de broedplaats in het gebied.
De initiatiefnemers hebben al een paar keer te horen gekregen van de gemeente Amsterdam dat zij langer mogen blijven, omdat de transformatie van Buiksloterham de Papaverhoek nog niet heeft bereikt.
Vooralsnog is 31 januari 2027 de datum waarop de stap van een tijdelijke functie naar permanente bestemming gemaakt wordt. De locatie wordt dan gesaneerd, wat volgens de initiatiefnemers dus nauwelijks nodig is, om de grond bouwrijp te maken voor de aanleg van een fietspad, de bouw van twintig woningen en, opnieuw, een broedplaats.
Besparing van een miljoen
De initiatiefnemers van De Ceuvel zijn door de gemeente weliswaar al uitgenodigd mee te doen aan de selectie voor de broedplaats, maar voordat een keuze wordt gemaakt, moet het terrein eerst leeg opgeleverd worden.
Geldverspilling en weinig duurzaam, vinden de initiatiefnemers. Als er geen nieuw plan hoeft te komen en de grond niet bouwrijp gemaakt hoeft te worden, dan scheelt dat de gemeente ongeveer een miljoen euro. Tenminste, dat hebben de initiatiefnemers door een onafhankelijke expert laten berekenen.
De gemeente heeft eerder laten weten dat zij niet anders kan en verplicht is om de nieuwe broedplaats aan te besteden. Dat heeft alles te maken met het Didam-arrest, waardoor onderhands gunnen aan het collectief niet mogelijk zou zijn.
Dat betwisten de initiatiefnemers op basis van uitzonderingsregels die de gemeente in 2023 opstelde. Die hebben betrekking op projecten die ‘zeer uniek, gecompliceerd en/of innovatief’ zijn, of om een voortzetting van een bruikleen en taken in algemeen belang.
Sanering is volgens het collectief achter De Ceuvel nog maar op een beperkt deel van het plangebied aan de orde, namelijk in het deel waar de afgelopen 13 jaar juist geen planten aan het werk zijn gezet.
Het collectief wil de broedplaats graag behouden. De hoop is dat de gemeente ertoe overgaat om alleen de horeca en de woningen aan te besteden. In tegenstelling tot de eerdere opstelling van de gemeente dat aanbesteding de enige mogelijkheid is, heeft De Ceuvel te horen gekregen voor de zomer van dit jaar duidelijkheid te krijgen.