Ruim vijftig organisaties en gemeenten willen gezamenlijk sneller toewerken naar natuurinclusieve leefomgevingen als norm. In Den Bosch tekenden zij het Manifest voor groen wonen, bewegen, spelen en ontmoeten, opgesteld door Collectief Natuurinclusief. Het doel is om overal in Nederland natuur en gezondheid integraal mee te nemen in de fysieke inrichting. ‘Gebiedsontwikkeling wordt zo een investering in gezondheid en klimaat.’
Volgens het collectief is het manifest niet alleen een beleidsmatige oproep, maar ook bedoeld als bewustwording. Het laat zien dat natuurinclusieve buurten al mogelijk zijn en dat dit in koploper-(her)ontwikkelingen ook daadwerkelijk gebeurt. In die projecten verschuift de focus van stenen naar leefkwaliteit, met groen en sociale structuren als vertrekpunt.
‘Het manifest brengt veel partijen samen rond gezonde groene buurten die elkaar eerder nog niet vanzelfsprekend vonden: partijen uit de bouw, gezondheidszorg, wetenschap, bewonersorganisaties, het maatschappelijk veld en overheden,’ zegt een woordvoerder van Collectief Natuurinclusief.
‘Met deze samenwerking bundelen we energie en goede voorbeelden, en dagen we elkaar én overheden uit om verdere stappen te zetten. Vanuit een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor vitale mensen en natuur in wijken en buurten.’
Het manifest richt zich op alle 13.000 buurten waar Nederland uit bestaat. Aanleiding vormen onder meer cijfers van Natuur & Milieu en Sweco Nederland, waaruit blijkt dat meer dan de helft van de buurten in de dertig grootste steden grotendeels is versteend.
De ondertekenaars willen toewerken naar systemische verandering en tegelijkertijd meer bewijslast verzamelen over de maatschappelijke opbrengsten van een natuurinclusieve leefomgeving.
Collectief Natuurinclusief
De oproep komt vanuit het domein Gezondheid binnen Collectief Natuurinclusief. De tekst is opgesteld met inbreng van onder andere gemeenten, GGD’en en Staatsbosbeheer. Het collectief roept beleidsmakers op om biodiversiteit, gezondheid en sociale cohesie in samenhang te benaderen en te verankeren in beleid. Daarbij wordt bewust niet gemonitord op voortgang: het gaat om beweging en gezamenlijke ambitie, niet om afrekenen.
Het netwerk van ondertekenaars is divers en loopt uiteen van lokale groeninitiatieven en vrijwilligerscollectieven tot grote ontwikkelaars en bouwbedrijven zoals Ballast Nedam Development en Heijmans.
Ook Vereniging Eigen Huis en de VNG hebben het manifest ondertekend, wat volgens het collectief belangrijk is vanwege hun bereik richting huiseigenaren, gemeenten en politiek.
Het manifest richt zich nadrukkelijk op alle bestuurslagen, van Rijk en provincies tot vooral gemeenten. Hoewel departementen van het Rijk zelden formeel dergelijke manifesten ondertekenen, ligt de inhoud volgens Collectief Natuurinclusief dicht bij of zelfs binnen bestaande rijksambities.
Zo sluit het manifest aan bij de Handreiking GIOS van het ministerie van LVVN en bij het Plan Natuur dat in het kader van de Europese Natuurherstelverordening wordt opgesteld. Het Rijk is bovendien integraal onderdeel van het collectief en faciliteert het proces actief; verschillende ministeries zijn betrokken.
Zes principes
Het manifest benoemt zes leidende principes, waaronder het bundelen van geldstromen op wijkniveau, het vormen van multidisciplinaire buurtcoalities, het ondersteunen van wijkinitiatieven en het normaliseren van natuur en gezondheid in beleid. Centraal staat het doorbreken van sectorale schotten tussen zorg, ruimtelijke ordening, natuur en welzijn.
Een belangrijk onderdeel is financiering. Het manifest pleit voor structureel budget voor natuurinclusieve wijkontwikkeling door middelen uit zorg, natuur, welzijn en bouw te combineren.
Gezondheidswinst, zoals lagere zorgkosten en minder mentale klachten, moet beter worden meegenomen in maatschappelijke kosten-batenanalyses en effectrapportages. In sommige buurten gebeurt dit al via natuurinclusieve behandelplannen, waarin winst voor mens en natuur samen wordt bekeken.
Daarnaast wordt gewerkt aan landelijke financieringsstructuren, waaronder een gezondheidsimpuls gericht op preventie, een impactfonds voor vergroening en de doorontwikkeling van Green Social Return on Investment.
Buurtcoalities spelen een sleutelrol in de uitvoering. Lokale samenwerkingen tussen bewoners, zorgprofessionals, gemeenten en natuurorganisaties sluiten aan bij de behoeften van verschillende doelgroepen.
Initiatieven als ‘Natuur op Recept’, waarbij huisartsen tijd in het wijkgroen inzetten als preventieve maatregel, laten volgens de ondertekenaars zien hoe gezondheid en leefomgeving elkaar kunnen versterken.
Regeerakkoord
De initiatiefnemers hopen dat gezonde groene buurten dat een toekomstige regering de essentie van het manifest opneemt in het regeerakkoord.
Concreet wordt gepleit voor een jaarlijkse investering van 0,1 procent van het zorgbudget in natuurinclusieve gezondheid, als bijdrage aan een meer preventieve gezondheidssector.
Samen met gemeenten wil het collectief daarnaast verdere invulling geven aan Green Social Return on Investment, binnen de bestaande regelgeving.
Begin 2026 wordt met de deelnemers verkend wat zij gezamenlijk kunnen bereiken dat individueel niet haalbaar is.