Het RIVM en TNO hebben een nieuwe, compactere basisset indicatoren Gezonde Leefomgeving gelanceerd. Hiermee krijgen professionals snel inzicht in gezondheidsrisico’s en kansen in buurten en wijken. De set ondersteunt beleidsvorming, monitoring en gesprekken met bewoners. ‘Compact en hanteerbaar’, aldus RIVM en TNO.
De nieuwe basisset maakt omgevingsfactoren meetbaar en laat professionals zien waar kansen en knelpunten liggen. Eerdere sets waren volgens het RIVM en TNO vaak te omvangrijk, onduidelijk gedefinieerd of onevenwichtig verdeeld over fysieke en sociale factoren.
Ook ontbrak het aan data op buurt- en wijkniveau. ‘Een kleinere, heldere set vergroot de kans op gebruik in beleid’, aldus de initiatiefnemers.
RIVM en TNO ontwikkelden de set samen met praktijkpartners uit onder meer gemeenten, GGD’en en provincies. De indicatoren zijn geselecteerd op basis van wetenschappelijke relevantie, beschikbaarheid van data, handelingsperspectief en begrijpelijkheid. Ze bieden inzicht in hoeverre een gebied gezondheid beschermt, bevordert of faciliteert.
Twaalf doelen voor gezonde leefomgeving
De set bestaat uit ongeveer dertig basisindicatoren, verdeeld over twaalf doelen: van schone lucht en klimaatbestendigheid tot sociale cohesie en nabijheid van voorzieningen. Elk doel bevat indicatoren die meetbaar zijn met openbare, landelijke en actuele data, en bruikbaar op wijk- of buurtniveau.
Voorbeelden zijn blootstelling aan fijnstof (PM2.5), ervaren geluidhinder, aandeel groen in de buurt, tevredenheid over de woonomgeving en ervaren eenzaamheid. Zowel fysieke als sociale factoren zijn opgenomen, met als uitgangspunt een integrale blik op gezondheid en leefomgeving.
Praktische toepassing via Gebiedscheck
De indicatorenset is opgenomen in de online tool Gebiedscheck Gezonde Leefomgeving. De tool is vrij beschikbaar via de website gezondeleefomgeving.nl. Hiermee kunnen professionals gebieden vergelijken, trends volgen, nulmetingen uitvoeren en effecten van ingrepen monitoren.
De applicatie toont basis- én verdiepende indicatoren via kaarten, data en grafieken. Een gekoppelde kaartviewer toont aanvullende informatie en metadata.
De tool ondersteunt onder meer de uitvoering van de Omgevingswet en de Wet publieke gezondheid. De resultaten lenen zich als vertrekpunt voor gesprekken met bewoners en belanghebbenden, of als onderbouwing van beleidskeuzes.
Doorontwikkeling en implementatie in volle gang
In 2025 wordt de set verder getest via praktijktoepassingen en use-cases. Op basis daarvan wordt de indicatorenset aangescherpt. Tegelijkertijd werken RIVM en TNO aan een implementatiestrategie om de toepassing landelijk te bevorderen, in samenwerking met partijen als VNG, NEPROM, Geonovum en City Deal Toekomstbestendige Gebiedsontwikkeling.
Er wordt ook gewerkt aan aanvullende indicatoren, onder meer voor landelijk gebied, geurhinder, sociale cohesie en woningkwaliteit. Verder onderzoeken de makers de mogelijkheid om referentiewaarden en normen te koppelen aan de indicatoren, zodat gebruikers beter kunnen duiden wat ‘goed’ of ‘slecht’ scoort.