In plaats van te verdichten met woningen, koos de Vlaamse stad Roeselare voor vergroening. Op een voormalig parkeerterrein in het centrum werd het Moermanpark gerealiseerd: een klimaatadaptief stadspark van bijna één hectare met ruimte voor onder andere wateropvang, biodiversiteit en ontmoeting. ‘Dit is ons antwoord op hittestress, verharding en vereenzaming in een dichtbebouwde omgeving.’
| Dit artikel maakt deel uit van onze zomerserie op Stadszaken.nl. Daarin wordt gezocht naar inspiratie uit het buitenland. In deze serie de steden/landen Antwerpen, Vancouver, Zweden, Singapore, Parijs en Liepaja. |
Roeselare, een centrumstad in West-Vlaanderen met 68.000 inwoners, groeide de afgelopen tien jaar met ruim tien procent. De voormalige textielstad heeft de reputatie dat het een van de meest versteende steden van Vlaanderen is.
Waar bekende Vlaamse steden als Gent, Brugge en Kortrijk een blauw netwerk van grachten en rivieren hebben, ontbreekt dat in Roeselare bijna volledig. Dit maakt de stad gevoeliger voor hittestress en wateroverlast.
Stadsontwikkelaar Korneel Morlion schetst in gesprek met Stadszaken de uitdaging. ‘We hadden heel veel rood op de kaart. Bijna alles was als woongebied bestemd in de jaren zeventig. Het gevolg was een versteende stad met weinig groen. Daar moesten we wat tegenover zetten.’
Die omslag werd in de afgelopen jaren al zichtbaar. Grote verharde pleinen werden onthard en heringericht als buurtplekken. Het Moermanpark is de grootste en meest zichtbare stap in het vergroeningsbeleid van de voormalige textielstad.
Geen woningbouw maar klimaatpark
Het terrein van het Moermanpark ligt op een steenworp van het station en de hoofdwinkelstraat van Roeselare. Jarenlang deed het dienst als tijdelijke bovengrondse parkeerplaats, in afwachting van de bouw van een ondergrondse parkeergarage in de stationsomgeving. Toen die klaar was, lag de weg open voor een herontwikkeling.
Van de oorspronkelijke plannen om het terrein van de Moermanparking te vermarkten voor woningbouw werd na een intensieve samenwerking tussen ambtenaren en stadsbestuur afgestapt.
Door de dienst stadsontwikkeling werden verschillende scenario’s opgesteld waarna het stadsbestuur de beslissing nam om de ‘parking’, zoals de Vlamingen het noemen, om te vormen tot een klimaatpark.
De parking had geen enkele toegevoegde waarde in het straatbeeld
De strategische grondpositie werd op deze manier ingezet om de noden in een snel groeiende centrumstad aan te pakken. Dit met als doelstelling vergroenen, ruimte voor water, ontspanning en gezondheid.
‘Met dit project geven we de Moermanparking terug aan de buurt en de stad. De parking had geen enkele toegevoegde waarde noch in het straatbeeld noch in het leven van de omwonenden. De omheinde parking was letterlijk een (hitte)eiland’, aldus Morlion.
Door het terrein radicaal te transformeren, vrij te maken en toegankelijk te maken ontstond een ruimte die enerzijds bijdraagt aan de (be)leefbaarheid van de stad en anderzijds een plek om te verpozen en af te spreken.
| Geïnteresseerd in de openbare ruimte? Meld je hier aan voor het Openbare Ruimte Congres op 2 oktober in Dordrecht. |
‘Naast een ecologische waarde zien we ook een maatschappelijke impact binnen dit traject. We bevorderen met het park de sociale cohesie op buurtniveau en verbeteren de levenskwaliteit voor zowel bewoners als bezoekers. Zo is er nu een koelteplek en groene long met meerwaarde voor de hele stad.’
Het stadsbestuur koos met lef volgens schepen (wethouder, red.) Nathalie Muylle voor de volledige transformatie: van parkeerterrein naar park. ‘Met het Moermanpark tonen we dat een stad, door doordacht opdrachtgeverschap, echt het verschil kan maken.’
Zij spreekt over ‘moedige beslissingen’ van het stadsbestuur, zoals het schrappen van 300 parkeerplaatsen en het ontharden van een hele stadszone met als eindresultaat een park dat generaties Roeselarenaren ten goede komt.
Voor het ontwerp van het klimaatpark schreef de stad een wedstrijd uit, met vier kernambities, het park moet verweven zijn in het stedelijk weefsel, geen geïsoleerd eiland. Het moet een plek worden voor ontmoeting en ontspanning, ook voor de buurt.
Er moest ruimte komen voor spel en beweging. En tot slot ecologie en waterbeheer moesten centraal staan.
De opdracht ging naar OMGEVING en VK architects+engineers (later overgenomen door Sweco). Hun ontwerp maakte van het park een echte ‘groen-blauwe long’, waarin 80 procent van de oppervlakte onthard en vergroend is.
Klimaatadaptief ontwerp in de praktijk
Het Moermanpark kreeg 130 nieuwe bomen, struiken, graszones en een systeem van wadi’s die regenwater opvangen en infiltreren. Niet alleen het water van het park zelf, maar ook van omliggende gebouwen en straten wordt ernaartoe geleid. Daarmee draagt het park bij aan het robuuster maken van de stad tegen zowel droogte als extreme regenval.
‘Het park fungeert in wezen als een spons’, legt Morlion uit.
Ook de sociale veiligheid kreeg aandacht: er zijn veel zichtlijnen en doorsteken, zodat gebruikers zich overal veilig voelen. Om het gevoel van veiligheid te vergroten is recent ook in en rondom het park een alcoholverbod afgekondigd.
Een houten paviljoen langs de drukke straat vormt een buffer tegen verkeer en verwijst tegelijk naar de industriële geschiedenis van de plek, waar ooit textielfabrieken stonden.
Het park fungeert in wezen als een spons
De herinrichting beperkte zich niet tot het park zelf. Ook de aanliggende straten werden meegenomen. Ze veranderden in woonerven met eenrichtingsverkeer, brede voetpaden en ruimte voor geveltuinen.
Bewoners konden kiezen voor een geveltuintje, waardoor ook de overgang van privé naar publieke ruimte is vergroend.
Inspiratie uit Kopenhagen
Roeselare keek ook nadrukkelijk naar internationale voorbeelden. Een belangrijke inspiratiebron was het Tåsinge Plein in Kopenhagen, geopend in 2014. Dit was Denemarkens eerste klimaatadaptieve stadsplein, waarbij 1.000 vierkante meter asfalt werd getransformeerd om extreme regenval op te vangen en tegelijkertijd een sociale ontmoetingsplek te creëren.
.JPG)
‘Deze voorbeelden laten zien dat het kan: een plek die zowel water buffert als mensen samenbrengt. Deze referenties stelden ons in staat om onze ambities en projectdefinitie op scherp te krijgen’, zegt Morlion.
De realisatie van het Moermanpark kostte in totaal zo’n 3 miljoen euro. Een subsidie van 425.000 euro van de Vlaamse overheid, bedoeld voor projecten rond klimaatbestendige steden, gaf het project een belangrijke duw in de goede richting.
Opvallend was de brede steun onder de bevolking van Roeselare. Hoewel honderden parkeerplaatsen verdwenen, leverde het nauwelijks weerstand op. Dankzij een inventarisatie van alternatieve parkeermogelijkheden kon de stad aantonen dat er voldoende capaciteit in de nabijheid beschikbaar bleef.
‘Daardoor is het nooit een mobiliteitsdossier geworden. Vanaf het begin hebben we dit als een vergroendossier gepositioneerd’, aldus Morlion.
Samen met de Universiteit Gent monitort de stad de effecten van de transformatie. Toen de locatie nog fungeerde als parkeerterrein, zijn er al temperatuurmetingen gedaan, die nu vergeleken worden met de situatie na de ontharding en vergroening.
‘Momenteel wachten we op de resultaten, maar we verwachten al in deze fase een sterke afname van hittestress.’
Opnieuw uitvinden
Sinds de opening afgelopen mei wordt het park intensief gebruikt. Buurtbewoners maakten zich aanvankelijk zorgen over mogelijke overlast, maar die vrees blijkt tot op heden ongegrond.
Vrijwilligers van het Belgische de ‘Mooimakers’ houden het park schoon van zwerfvuil en de betrokkenheid vanuit de buurt is groot.
‘We hebben het project van dichtbij samen met de buurt opgevolgd. Dat zorgt nu voor veel eigenaarschap en trots.’
‘We beschouwen het Moermanpark bewust als een klimaatpark. Het is een investering in de toekomstbestendigheid van de stad. En een bewijs dat zelfs een stad als Roeselare zonder veel natuurlijke waterstructuren zichzelf opnieuw kan uitvinden’, aldus Morlion.