Onderzoeksinstituut TNO en vier adviesbureaus werken aan een handreiking voor gezonde gebiedsontwikkeling. De ‘gids’ laat per fase zien hoe gezondheid kan worden meegenomen en versterkt in het ontwikkelproces. Gemeentelijke projectleiders worden uitgenodigd om mee te denken.
‘De borging van gezondheid in gebiedsontwikkeling blijkt nog niet zo eenvoudig’, zegt Vincent Luyendijk van de samenwerking Gezonde Gebiedsontwikkeling. ‘Daarom ontwikkelen we een praktische handreiking voor projectleiders. We zoeken naar wat zij écht nodig hebben om gezondheid als uitgangspunt te nemen.’
Gezonde gebiedsontwikkeling biedt veel kansen, maar die blijkt in de praktijk lastig om voldoende te realiseren, zegt Lisa Crijns van Rho Adviseurs en betrokken bij het project. ‘Iedereen wil het, maar het stokt zodra plannen in uitvoering moeten komen.’
‘Hoe spreek je dezelfde taal, wie betrek je wanneer en hoe gebruik je verbeeldingskracht of data om te overtuigen? We willen iets opleveren dat gemeenten écht verder helpt’, aldus Crijns.
Het initiatief van TNO, Rho Adviseurs, Brink, Horizons en Urban Syncis bedoeld als procesbegeleiding die gemeenten helpt om ambities daadwerkelijk te realiseren. In het eindproduct komen do’s en don’ts in alle fasen van gebiedsontwikkeling: van beleid en visie tot ontwerp en uitvoering.
Het ontbreekt volgens de initiatiefnemers aan grip, taal, instrumenten en mandaat. Ondertussen is de druk om snel woningen te bouwen enorm, ook op locaties die op lange termijn minder geschikt zijn vanuit gezondheidsperspectief.
De handreiking moet straks aansluiten op bestaande gebiedsontwikkelingsprocessen en zal ook verwijzen naar beschikbare instrumenten, zoals de Gebiedscheck van TNO en RIVM.
Het moet laten zien welke instrumenten wanneer ingezet kunnen worden, welke afwegingen nodig zijn en hoe je gezondheid structureel op de agenda houdt.’
Knelpunten in kaart
Crijns ziet dat de uitdagingen per gemeente, locatie of doelgroep verschillen. Toch zijn er gemene delers. ‘Gezondheid is een gedeeld belang, maar zakt vaak weg zodra uitvoering begint. Zonder grondpositie of harde eisen verdwijnt het onderwerp snel van tafel.’
Ook taalverschillen tussen beleidsvelden en afdelingen vormen een barrière. ‘Sociale en ruimtelijke domeinen spreken vaak niet dezelfde taal. Beleid en uitvoering begrijpen elkaar onvoldoende. En het ontwikkelproces is nog te lineair, terwijl gezondheid vraagt om iteratie.’
Gezondheid beter onderbouwen
Alle partijen in een gebiedsontwikkeling moeten al vroeg aan de slag gaan met het invullen van gezondheidsdoelen, bepleiten de initiatiefnemers. Het gaat om het sociale domein, bewoners, scholieren, beheerders en uitvoerders, maar ook ‘usual uspects’ als zorg- en welzijnswerkers.
Daarnaast is meer overtuigingskracht richting bestuur en politiek nodig. ‘We moeten gezondheid beter visualiseren en onderbouwen met data. Bestuurders moeten het belang ervan zien, en gemeentelijke medewerkers moeten mandaat voelen om het thema in projecten te verankeren.’
Hoewel er brede steun is, blijft structurele inbedding van gezondheid in de praktijk nog te vaak uit. ‘De Omgevingswet biedt ruimte om gezondheid te borgen, maar die ruimte wordt nog weinig benut. Dat vraagt om lef en maatwerk.’
Praktijk centraal
Deelnemers aan het traject melden zich via een open oproep op LinkedIn. ‘Daar komen vooral “believers” op af’, zegt Crijns. De focusgroepen worden aangevuld met imput van onder meer de Dag van de Ontwerpkracht en expertise binnen het consortium.’
De huidige fase is gericht op het inventariseren van wensen en knelpunten. Daarna volgt de ontwikkeling van een concept. Thema’s als financiering, betaalbaarheid, ontwerpprincipes, governance, de verschillende rollen en samenwerking krijgen daarin een plek. In een volgende fase wordt het concept getest door de doelgroep.
Het project is een publiek-private samenwerking en wordt gefinancierd door Health Holland.