Noord-Brabant wil gezondheidsdoelen halen met de Omgevingswet

Leestijd: 3 minuten

De Omgevingswet biedt meerdere manieren om gezondheidsambities en –doelen te halen. Zo kunnen die worden verwerkt in een visie of programma, maar ook kan de provincie instructieregels opnemen die gemeenten moeten uitvoeren. Dat blijkt uit een analyse in opdracht van de provincie Noord-Brabant. Die is in gesprek over de conclusies, laat de Brabantse gedeputeerde Boelema aan Stadzaken weten. 

De provincie wilde weten welke juridische mogelijkheden de Omgevingswet biedt voor bescherming en bevordering van de gezondheid. Daarbij ging het zowel om beschermen en bevorderen van de gezondheid als het aantal Brabanders dat wordt blootgesteld aan negatieve milieueffecten te verminderen. 

Noord-Brabant stelde in 2021 de ambitie vast dat in 2030 iedere Brabander ten minste drie extra gezonde levensjaren telt. 

Bureau KokxDeVoogd voerde de opdracht uit en geeft aan dat provincies zowel door direct als indirecte sturing invloed kunnen uitoefenen. Dan gaat het enerzijds om de wettelijke instrumenten als de Omgevingswet of een programma, en aan de andere kant de interactie tussen ambtenaren en bestuurders van de provincie met gemeenten, waterschappen en milieudiensten. 

Daarop bevelen de onderzoekers de provincie Noord-Brabant aan: 

  • Verwerk de Brabantse gezondheidsambitie en -doelen in de omgevingsvisie.
    Daarvoor moet de omgevingsvisie worden geactualiseerd en moet het belang van de provincie duidelijk worden gedefinieerd. 
     
  • Werk de realisatie van de Brabantse gezondheidsambitie en -doelen integraal uit in een omgevingsprogramma met een concrete aanpak in beleid, programma’s en regels.
    Gezondheid moet minder sectoraal en meer integraal worden bezien. Een omgevingsprogramma kan daarbij helpen. Verder zijn milieubeginselen en de juiste juridische regel belangrijk. 
     
  • Neem de gezondheidsambitie en -doelen op in de kaders voor de vergunningverlening.
    De provincie kan zo nodig vergunningvoorschriften wijzigen of vergunningen intrekken als deze niet in lijn zijn met het provinciaal belang. Dat vereist wel dat de provincie beoordelingskaders vaststelt, waaraan voldaan moet worden in de vergunningaanvraag. 
     
  • Maak de beleidscyclus sluitend met evaluatie en monitoring.
    Daarvoor moet Noord-Brabant een goede informatievoorziening inrichten zodat de doelstellingen duidelijk, meetbaar en waarneembaar zijn.  
     
  • Houd oog voor indirecte sturing.
    Door verantwoordelijkheden neer te leggen bij andere overheden, is volgens de Omgevingswet afstemming en overleg nodig. Dat zijn momenten om gezondheid extra onder de aandacht te brengen. 
     
  • Toets bestaand beleid, provinciale regelgeving en maatregelen.
    De onderzoekers pleiten voor aanvullend onderzoek zodat inzichtelijk wordt welke keuzes het beste gemaakt kunnen worden. 

‘Natuurlijk willen we ook iets met deze aanbevelingen’, zegt Saskia Boelema, gedeputeerde Water en Bodem, Gezondheid en Brede Welvaart provincie Noord-Brabant. 

‘Naar aanleiding van de conclusies en aanbevelingen in het rapport wordt de komende tijd het gesprek gevoerd (zowel ambtelijk als bestuurlijk) op welke wijze we verder willen gaan met de conclusies en aanbevelingen uit het rapport.’ 

‘Gezien de gesprekken die gaande zijn is op dit moment nog niet duidelijk of en in hoeverre de aanbevelingen uit het rapport worden overgenomen.’ 

De onderzoekers keken in het rapport naar meerdere instrumenten, zoals de provinciale omgevingsvisie, verplichte en vrijwillige programma’s, de omgevingsverordeningen, omgevingsvergunningen en maatwerkvoorschriften. 

Voor het rapport keken de onderzoekers onder meer naar de provincie Overijssel. Die is kennisverbinder en netwerkpartner van initiatieven die gemeenten, zorginstellingen en maatschappelijke instellingen verbinden voor betere gezondheid van inwoners van Overijssel. 

De wijze waarop we onze steden bouwen en leefomgeving inrichten heeft bewijsbare impact op de gezondheid van mensen. Talloze wetenschappelijke onderzoeken wijzen op een verband tussen de inrichting van de leefomgeving en het aantal ziekenhuisopnames, chronische ziekten en het gemiddelde sterftejaar. Met meer vergroening of ruimte voor ontmoeting gaan deze statistieken aantoonbaar omlaag. Of het nu om mentaal welzijn of fysieke gezondheid gaat: een groene en gezonde leefomgeving doet er toe.

En waarom genezen als je beter kan voorkomen? Begin dit jaar ondertekenden gemeenten, GGD’s, zorgverzekeraars en het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Stip op de horizon is een gezonde generatie in 2040 met weerbare gezonde mensen die opgroeien, leven, werken en wonen in een gezonde leefomgeving met een sterke sociale basis. Ook de Omgevingswet schrijft voor dat gezondheid als primair belang wordt meegewogen in ruimtelijke beleid en -inrichtingskeuzes.

Die gezonde leefomgeving zal steeds vaker een stedelijke leefomgeving zijn, want steeds meer mensen zoeken een plek in de stad. Of het nu grote, middelgrote of kleinere steden zijn: we wonen, werken en leven dichter op elkaar. En dat hoeft helemaal niet ten kosten te gaan van gezondheid, laten tal van inspirerende voorbeelden van gezonde stedelijke leefomgevingen zien. Op deze themasite presenteren we de bewijslast in de vorm van inspirerende verhalen en bundelen we praktische vakinformatie van onze journalisten uit onze titels Groen, Stedelijke Interieur en Stadszaken.nl.

De sleutel voor een gezonde generatie ligt voor een belangrijk deel bij degenen die de stedelijke leefomgeving inrichten en vormgeven. Schrijf u nu in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief voor iedereen die wil bijdragen aan gezondere, aantrekkelijke en duurzame steden.