‘Steden voldoende vergroenen kost miljarden, groennorm nodig’

Leestijd: 3 minuten

Het vergroenen van steden kost tot 2050 zo’n 30 tot 45 miljard euro. Dat heeft onderzoeksbureau Sweco berekend in opdracht van ANWB, Staatsbosbeheer, de Vogelbescherming en Natuur & Milieu. De organisaties roepen op het Rijk op om een integrale, landelijke groennorm te ontwikkelen. 

De vergroening van steden is een zaak voor gemeenten, maar om die te ondersteunen, is een landelijke strategie met een landelijke groennorm noodzakelijk. Dat schrijven de vier opdrachtgevers van het onderzoek

Ze lieten door Sweco tien bestaande groennormen onderzoeken om te toetsen of zij ingezet kunnen worden als landelijke groennorm. Het rapport concludeert dat geen van de normen goed of zeer goed scoort op alle elf door de vier partijen gestelde criteria.  

De groennormen zijn getoetst op vijf inhoudelijke criteria en zes implementatiecriteria:

Inhoudelijke criteria
1. kwaliteit van groen;  
2. versterken van biodiversiteit;  
3. verbeteren van gezondheid;  
4. aanpassingsvermogen aan het veranderende klimaat;  
5. het ambitieniveau. 
Implementatiecriteria 
6. inpasbaarheid;  
7. toepasbaarheid;  
8. schaalbaarheid;  
9. haalbaarheid;  
10. concreetheid;  
11. eenvoud. 

Biodiversiteit het minst genoemd 

De hoogste score van 10 wordt behaald door de norm Groene Stadslansdschappen, met minimaal een voldoende op alle criteria en voor de rest ‘goed’. 

Andere richtlijnen zoals de ‘vier richtlijnen van Meliefste, de 3-30-300-regel en de EU-herstelverordening komen volgens het rapport ook in de buurt van een goede norm. 

Geen van de tien normen behandeld de drie belangrijkste beleidsthema’s: de biodiversiteit versterken, gezondheid verbeteren en klimaatadaptatie. De normen worden vaak opgesteld vanuit de gedachte van een van de thema’s. 

Normen die in ieder geval twee van de thema’s behandelen, zijn de vier richtlijnen van Meliefste, de 3-30-300-regel en de Maatlat groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving. Die richten zich op de combinatie tussen gezondheid en klimaatadaptatie. Biodiversiteit is daarmee het ondergeschoven kindje. 

Miljarden nodig 

De vergroeningsopgave van steden tot 2050 vraagt om hoge investeringen. De 30,7 tot 45,5 miljard die hiervoor alleen al in Nederland nodig zou zijn, is gebaseerd op de Groene Stadslandschapsnorm en de vier richtlijnen van Meliefste. 

Die nieuwe norm moet volgens de partijen voldoen aan integraliteit. Ook moet er een brandbreedte gehanteerd worden in plaats van een absolute eis, om zo goed inzichtelijk te maken hoe dichtbij wijken zijn met hun vergroeningsopgave. 

Onder de groennorm moet wel exact gedefinieerd zijn wat er wordt verstaan onder het vergroenen van de stad. Het gaat dan om vragen als wat voor soort groen, of particulier groen meegenomen wordt en of het kroonoppervlak van bomen meetelt. 

Andere aanbevelingen zijn het aanbrengen van een balans tussen een ambitieuze en een haalbare norm. De vier partijen zijn van mening dat een ambitieuze norm leidt tot wezenlijke vergroening, wel moet de norm over heel Nederland implementeerbaar zijn.  

Een laatste advies is dat de groennorm simpel moet zijn, gebaseerd op zo actueel mogelijke data van het groen in een buurt. Daarvoor zou mogelijk een nieuwe analyse moeten worden uitgevoerd. 

‘Ook buurtinitiatieven doen mee’ 

‘Nederland is een versteend land, ook de openbare ruimte is voor driekwart versteend’, zegt Wilma Berends, projectleider bij Natuur&Milieu, in een artikel van Trouw.  

Berends vindt het vergroenen van het stedelijk landschap niet snel genoeg gaan. Ze stelt dat dit omt doordat gemeenten vooral kiezen voor kleine ingrepen zoals het vergroenen van pleinen, het opheffen van parkeervakken en het planten van bomen. 

Het opbreken van ‘zinloze verharding’ levert volgens haar te weinig op. ‘Net als geveltuintjes en tegels wippen.’ Roel van Dijk, directeur van Stichting Steenbreek en hoofdredacteur van vakblad Groen, vindt die uitspraak te kort door te bocht.  

Hij juicht het initiatief voor het rapport en de oproep tot een groennorm toe, maar plaatst wel een kanttekening: ‘Ik begrijp ergens dat grotere acties noodzakelijk zijn, maar je hebt ook juist de inwoners en ondernemers nodig.’  

‘Als je bedenkt dat gemiddeld 50 tot 70 procent van een gemeente privaat grondgebied is, ga je het als overheid alleen niet redden. Als je de leefomgeving van je bewoners gaat vergroenen, heb je hoe dan ook draagvlak nodig.’ 

De wijze waarop we onze steden bouwen en leefomgeving inrichten heeft bewijsbare impact op de gezondheid van mensen. Talloze wetenschappelijke onderzoeken wijzen op een verband tussen de inrichting van de leefomgeving en het aantal ziekenhuisopnames, chronische ziekten en het gemiddelde sterftejaar. Met meer vergroening of ruimte voor ontmoeting gaan deze statistieken aantoonbaar omlaag. Of het nu om mentaal welzijn of fysieke gezondheid gaat: een groene en gezonde leefomgeving doet er toe.

En waarom genezen als je beter kan voorkomen? Begin dit jaar ondertekenden gemeenten, GGD’s, zorgverzekeraars en het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Stip op de horizon is een gezonde generatie in 2040 met weerbare gezonde mensen die opgroeien, leven, werken en wonen in een gezonde leefomgeving met een sterke sociale basis. Ook de Omgevingswet schrijft voor dat gezondheid als primair belang wordt meegewogen in ruimtelijke beleid en -inrichtingskeuzes.

Die gezonde leefomgeving zal steeds vaker een stedelijke leefomgeving zijn, want steeds meer mensen zoeken een plek in de stad. Of het nu grote, middelgrote of kleinere steden zijn: we wonen, werken en leven dichter op elkaar. En dat hoeft helemaal niet ten kosten te gaan van gezondheid, laten tal van inspirerende voorbeelden van gezonde stedelijke leefomgevingen zien. Op deze themasite presenteren we de bewijslast in de vorm van inspirerende verhalen en bundelen we praktische vakinformatie van onze journalisten uit onze titels Groen, Stedelijke Interieur en Stadszaken.nl.

De sleutel voor een gezonde generatie ligt voor een belangrijk deel bij degenen die de stedelijke leefomgeving inrichten en vormgeven. Schrijf u nu in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief voor iedereen die wil bijdragen aan gezondere, aantrekkelijke en duurzame steden.